Odzyskiwanie należności od dłużnika niekiedy wymaga od wierzyciela podjęcia wzmożonych działań. Szczególnie kłopotliwą sytuacją jest moment, w którym okazuje się, że na etapie próby polubownego rozwiązania sporu bądź już na etapie sądowym, aktualne miejsce pobytu dłużnika pozostaje nieznane. W ramach niniejszego artykułu zostaną pokrótce przestawione możliwe rozwiązania dla wierzyciela, gdy dłużnik „znika”, które to rozważania będą dotyczyć osób fizycznych.
Pierwsze trudności zwykle pojawiają się kiedy to dłużnik nie odpowiada na próby polubownego rozwiązania sporu, w szczególności na wystosowane wezwanie do zapłaty, nie odbierając korespondencji. Na tym etapie wierzyciel już może podejrzewać, że dłużnik zmienił miejsce pobytu. Na marginesie, przed wystąpieniem ze sprawą na drogę sądową skierowanie pisma z wezwaniem do zapłaty wymagalnych należności jest niezbędne.
Co wtedy?
W momencie, gdy dłużnik nie odpowiada na skierowane do niego wezwanie do zapłaty, a także próby kontaktu ze strony wierzyciela, kolejnym krokiem jest skierowanie pozwu o zapłatę do właściwego Sądu.
Zgodnie z art. art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c. w zw. z 187 § 1 k.p.c., w treści pozwu należy oznaczyć miejsca zamieszkania lub stron Jeżeli już na tym etapie adres dłużnika pozostaje nieznany warto złożyć zapytanie do właściwego organu administracji.
W przypadku, gdy adres pobytu pozwanego pozostaje nieznany na etapie składania pozwu do Sądu, wówczas w treści pozwu należy złożyć wniosek o ustanowienie kuratora, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu.
Doręczenie komornicze
Pierwszą z możliwych opcji jest procedura przewidziana w art. 139 1 k.p.c. Znajduje ona zastosowanie do pozwanego będącego osobą fizyczną, która pomimo powtórzenia zawiadomienia, zgodnie z art. 139 k.p.c. nie odebrała wysłanego pod wskazany adres pozwu, a w sprawie nie doręczono jej wcześniej skutecznie żadnego pisma w sposób przewidziany w k.p.c.
W takim przypadku przewodniczący Sądu zawiadomi powoda o niemożności doręczenia, przesyłając mu odpis pisma sądowego dla pozwanego i zobowiązując do doręczenia tego odpisu pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika. Z niniejszą procedurą wiążą się dodatkowe koszty, jednak należy mieć na uwadze, że w razie potrzeby doręczenia stronie pisma za pośrednictwem komornika, koszty doręczenia obciążają tę stronę niezależnie od wyniku sprawy.
W myśl art. 139 1 § 2 k.p.c. Powód ma dwa miesiące od dnia doręczenia mu zobowiązania, na złożenie do akt potwierdzenia doręczenia korespondencji pozwanemu za pośrednictwem komornika. Alternatywnie, w tym czasie zwraca korespondencję wraz z dowodem na piśmie, że pozwany zamieszkuje pod adresem wskazanym w pozwie.
Należy wziąć pod uwagę, że wskazanej procedury nie stosuje się, jeżeli pomimo nieodebrania przez adresata korespondencji aktualność wskazanego w pozwie adresu pozwanego nie budzi wątpliwości.
Kierując do właściwego miejscowo komornika wniosek o doręczenie pozwanemu korespondencji z Sądu, Powód, zgodnie z art. 3b ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, może złożyć wniosek o podjęcie czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania.
Jeżeli próba doręczenia korespondencji przez komornika okaże się bezskuteczna, a zgodnie z ustaleniami komornika adresat nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, komornik zwraca pismo powodowi, doręczenie informując go o dokonanych ustaleniach. To samo dotyczy przypadku, gdy komornikowi mimo podjęcia wymaganych czynności nie udało się ustalić, czy adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem.
Po upływie wskazanego terminu, zgodnie z art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Sąd może z urzędu zawiesić postępowanie. Należy mieć na względzie, że kolejno zgodnie z art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyny wskazanej powyżej jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania.
Jednak, gdy adres miejsca pobytu mimo próby doręczenia korespondencji przez Komornika pozostaje wciąż nieznany, wówczas wierzyciel może zwrócić się z zapytaniem do właściwego organu administracji, w którym należy uzasadnić swój interes prawny. Na tym etapie powód może złożyć także do Sądu wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.
Ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu
Jeżeli próba doręczenia korespondencji pozwanemu okaże się bezskuteczna, zgodnie z art. 144 § 1 k.p.c., wierzyciel, jako powód w postępowaniu sądowym, może złożyć wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, w którym to należy uprawdopodobnić, że miejsce pobytu strony nie jest znane.
Warto pamiętać, że ustanowienie kuratora, w myśl art. 144 k.p.c. jest możliwe tylko w przypadku osób fizycznych, gdyż tylko takie osoby mają miejsce pobytu.
Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy: „ustanowienie kuratora może nastąpić, gdy zostały wyczerpane powszechnie dostępne technicznie środki, w oparciu o które podjęte czynności poszukiwawcze nie przyniosły pozytywnych rezultatów. Chodzi więc o takie czynności poszukiwawcze, na które wskazują znane stronie wnioskującej o ustanowienie kuratora oraz sądowi okoliczności dotyczące osoby, dla której ma zostać ustanowiony kurator.” (Postanowienie SN z 10.07.2020 r., III CZ 16/20, LEX nr 3054429).
Co szczególnie istotne, kurator ustanowiony w postępowaniu rozpoznawczym nie zastępuje dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym. Niniejszy kurator będzie umocowany do czasu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie sądowe.
Podsumowanie
Nieznajomość miejsca pobytu dłużnika nie zawsze uniemożliwia dalsze dochodzenie roszczeń. Warto mieć na uwadze wskazane powyżej rozwiązania, które umożliwiają stronie dochodzenie roszczeń zarówno na etapie przedsądowym, w postępowaniu rozpoznawczym, jak również w postępowaniu egzekucyjnym.
Choć wyżej opisane procedury związane z poszukiwaniem dłużnika mogą wydłużyć postępowanie i powodować początkowo dodatkowe koszty po stronie wierzyciela, to ich wykorzystanie pozwala wierzycielowi kontynuować dochodzenie należności i ograniczyć ryzyko bezskuteczności postępowania.
