Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadów i darowizn (dalej jako „ustawa zmieniająca”), weszła w życie z dniem 7 stycznia 2026 r., która wprowadziła dotychczas nie znaną ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (dalej jako „ustawa o podatku od spadków i darowizn), instytucję przywrócenia terminu, a także doprecyzowała moment powstania obowiązku podatkowego przy nabyciu spadku i skorelowanego z nim obowiązku składania zeznania podatkowego w tym zakresie.
Co prawda instytucja przywrócenia terminu jest znana na gruncie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, niemniej jednak do 7 stycznia 2026 r. wskazana instytucja nie występowała na gruncie ustawy od spadków i darowizn.
W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej konieczność wprowadzenia możliwości przywrócenia argumentowano z jednej postulatem poprawy sytuacji podatników. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy: Brak złożenia zgłoszenia w terminie określonym w uPSD (przyp. aut. – ustawa od spadków i darowizn) ma restrykcyjny skutek – powoduje utratę zwolnienia i opodatkowanie nabytego spadku, darowizny lub majątku nabytego innym tytułem na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Mimo stosunkowo długiego, sześciomiesięcznego terminu, występują sytuacje losowe, które uniemożliwiają dochowanie tego terminu z powodów niezawinionych przez podatnika. Tożsama sytuacja ma miejsce w przypadku niezgłoszenia przez nabywcę nabycia w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa lub udziału w nim.
Zgodnie z doktryną i ukształtowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. Uwzględniając postulaty zgłaszane przez podatników, organy podatkowe i Rzecznika Praw Obywatelskich oraz mając na uwadze przypadki niezachowania terminu do zgłoszenia nabycia majątku wynikające z niezawinionych przez podatnika zdarzeń losowych, a także intencję ustawodawcy o udzieleniu zwolnienia osobom najbliższym zbywcy przy zachowaniu obowiązku zgłoszenia, zasadnym jest wprowadzenie możliwości przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych (art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 uPSD) oraz zgłoszenia nabycia własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w nim (art. 4b ust. 1 pkt 1 uPSD). (zob. druk nr 1837 – uzasadnienie projektu ustawy).
Wprowadzony do ustawy o podatku od spadków i darowizn art. 4c ust. 1 stanowi, że Terminy określone w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1 przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Do przywrócenia terminu stosuje się odpowiednio przepisy art. 162 § 2 i 3 oraz art. 163 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm. 4).
Wykładnia zacytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że podatnik w celu skorzystania z dobrodziejstwa instytucji przywrócenia terminu musi spełnić następujące przesłanki:
- złożyć stosowny wniosek;
- uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podatnika;
- podatnik musi uprawdopodobnić, że wskazane powyżej uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Ponadto, podatnik musi wieść podanie o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, a także dopełnić jednocześnie czynności, dla której był określony termin (in concreto – dokonać stosownego zgłoszenia nabycia własności rzeczy, praw majątkowych, nabycia własności przedsiębiorstwa lub udziału w nim).
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn wprowadziła korzystną dla podatników instytucję przywrócenia terminu, znane już na gruncie Ordynacji podatkowej. Niemniej jednak, skorzystanie z instytucji przywrócenia terminu wymaga spełnienia szeregu przesłanek przez podatnika.
