Nowelizacja ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, która miała miejsce 5 sierpnia 2025 roku, wprowadza szereg zmian, według przyjętego harmonogramu, co zarazem stanowi kolejny krok w kierunku zinformatyzowania procedury cywilnej. Część zmian została wprowadzona i zaczęła obowiązywać począwszy od 10 września 2025 roku. Kolejne kluczowe zmiany będą miały miejsce także od 1 marca 2026 roku, 1 czerwca 2026 roku oraz 1 marca 2027 roku. Jak zostanie przedstawione poniżej, zmiany będą dotyczyć nie tylko profesjonalnych pełnomocników, ale także stron postępowania. W ramach nowelizacji doszło bowiem do zmian przepisów między innymi w zakresie postępowania mediacyjnego czy też możliwości zawarcia ugody na posiedzeniu zdalnym.
Pełnomocnictwo elektroniczne
Na mocy art. 89 § 12 k.p.c. z dniem 1 marca 2026 roku w ramach postepowania cywilnego będzie możliwość posługiwania się pełnomocnictwem udzielonym w postaci elektronicznej. Aby pełnomocnictwo mogło wywołać skutki prawne, opatruje się je kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.
Nakłanianie do pojednania – zmiana art. 223 k.p.c.
Z dniem 10 września 2025 roku doszło do zmiany treści art. 223 k.p.c, w zakresie dotyczącym sposobu zawarcia przez strony ugody na posiedzeniu zdalnym. W nowym brzmieniu art. 223 § 1 zd. 3 k.p.c.: „Jeżeli do zawarcia ugody dochodzi w ramach posiedzenia zdalnego, a także jeżeli podpisanie ugody jest z innych przyczyn niemożliwe, sąd stwierdza niemożność podpisania ugody w protokole, o którym mowa w art. 158 § 1, wskazując przyczynę braku podpisu.”.
Zgodnie z powyższym, strony mogą zawrzeć ugodę sądową, gdy jedna ze stron jest obecna na sali sądowej podpisze ugodę, a druga, która uczestniczy w posiedzeniu w formie zdalnej złoży stosowne oświadczenie o zawarciu ugody.
Zmiany związane z postępowaniem mediacyjnym, które weszły w życie z dniem 10 września 2025 r.
- 1838 § 2 k.p.c. – w nowym brzmieniu strona, która nie wyraża zgody na mediację zobowiązana jest złożyć sprzeciw w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji. W takim przypadku mediacji nie prowadzi się.
W ten sposób doszło do usunięcia z k.p.c. domniemania o braku wyrażaniu zgody na mediację, bowiem w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, mediacji nie prowadziło się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyraziła zgody na mediację. - 18312 § 2 2 k.p.c. – w oparciu o dodany przepis, istnieje możliwość podpisania protokołu lub ugody sporządzonej w postaci elektronicznej posługując się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, co stanowi ułatwienie dla stron postępowania.
Zmiany związane z postępowaniem mediacyjnym wchodzące w życie z dniem 1 marca 2026 r.
- 103 § 3 pkt 11 k.p.c. – dodany w ramach nowelizacji, w związku z czym następuje zaostrzenie sankcji, w przypadku gdy strona bez uzasadnionej przyczyny odmówiła poddania się mediacji, bowiem sąd może, co prawda nie musi, niezależnie od wyniku sprawy, włożyć na tę stronę obowiązek zwrotu kosztów w części wyższej, niż nakazywałby to wynik sprawy, a nawet zwrotu kosztów w całości.
- 18313§ 1k.p.c. – następuje modyfikacja regulacji, a w następstwie strona, po zawarciu ugody w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, może złożyć wniosek o zatwierdzenie przez sąd ugody zawartej w ramach mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, które to wnioski będą rozpatrywane przez sądy rejonowe właściwe ze względu na miejsce zawarcia ugody, chyba że strony w ugodzie wskażą inny sąd rejonowy. W braku tych podstaw właściwy jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania albo siedziby wnioskodawcy.
- 4583ak.p.c. – w sprawach z umów o roboty budowlane oraz ze ściśle związanych z procesem budowlanym umów służących wykonaniu robót budowlanych, w także w sprawach z udziałem konsumentów o których mowa w art. 4581 § 1 zd. drugie k.p.c., Sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę kieruje strony do mediacji. Przy czym przepis art. 4583a § 1 k.p.c., w myśl § 2 przepisu, nie ma zastosowania do spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym albo postępowaniu nakazowym, chyba, że po wydaniu nakazu zapłaty wniesiono sprzeciw w postępowaniu upominawczym albo zarzuty w postępowaniu nakazowym. W takim przypadku, sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę kieruje strony do mediacji. W ramach niniejszej regulacji doszło zatem do nałożenia obowiązku kierowania stron do mediacji w powyżej wymienionych sprawach, z czego jednak nie wynika, że sama mediacja jest obowiązkowa. Niemniej jednak, obecne brzmienie przepisu może wzbudzać obawy co do wydłużenia czasu trwania postępowania.
Doręczenie poprzez umieszczenie treści pisma sądowego w portalu informacyjnym – rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych – zmiana od 1 czerwca 2026 roku
Zgodnie z dodanym art. 1311a § 1 oraz § 11 k.p.c., wchodzącym w życie z dniem 1 czerwca 2026 roku, rozszerzony zostaje katalog podmiotów również na strony postępowania działające osobiście, które od tego momentu, będą mogły dokonać wyboru o sposobie doręczenia niektórych pism poprzez umieszczenie ich treści w portalu informacyjnym w sposób umożliwiający uzyskanie przez odbiorcę dokumentu potwierdzającego doręczenie.
Strona będzie mogła złożyć oświadczenie o wyborze sposobu doręczeń za pośrednictwem portalu informacyjnego, opatrując swój wniosek kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo tzw. podpisem osobistym. Strona również może zrezygnować z tegoż sposobu doręczeń, działając w sposób analogiczny albo składając oświadczenie w formie pisemnej.
Podsumowanie
Cyfryzacja postępowania staje się faktem, warto zatem przygotować się na nadchodzące zmiany, nakładające obowiązki nie tylko na profesjonalnych pełnomocników, ale stron postepowania. Nowelizacja przewiduje także pewnie ułatwienia związane z informatyzacją systemu sądownictwa, co powinno przyczynić się do usprawnienia postępowania oraz odciążenia polskiego sądownictwa.
