Kodeks cywilny normuje instytucję zastawu (art. 306-335), jednakże instytucja zastawu rejestrowego jest uregulowana w ustawie z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (dalej jako „ustawa o zastawie rejestrowym), z tym zastrzeżeniem że w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.
Na czym polega zastaw rejestrowy?
Istota zastawu polega na tym, że w celu zabezpieczenia wierzytelności, oznacza rzecz lub zbywalne prawo majątkowe można obciążyć prawem, na podstawie którego wierzyciel może dochodzić z nich zaspokojenia, bez względu na to, czyją stały się własnością, i z pierwszeństwem przed – co do zasady – wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy lub zbywalnych praw majątkowych. Upraszczając oznacza to dla wierzyciela możliwość zaspokojenia się z danej rzeczy, która jest objęta zastawem. Nadto, z racji że zastaw jest zabezpieczeniem rzeczowym, wierzyciel uzyska zaspokojenie z tejże rzeczy – co do zasady – przed wierzycielami osobistymi.
Co może być przedmiotem zastawu rejestrowego?
Stronami umowy o zastaw rejestrowy są zastawca (osoba uprawniona do rozporządzania przedmiotem zastawu) i zastawnik (wierzyciel). Przedmiotem zastawu rejestrowego mogą być rzeczy ruchome i zbywalne prawa majątkowe, z zastrzeżeniem wyjątków o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym. Zastaw rejestrowy najczęściej obejmuje rzeczy oznaczone co do tożsamości (np. konkretny samochód) lub rzeczy oznaczone co do gatunku (np. określona ilość części samochodowych), przy czym niezbędne jest określenie w umowie zastawniczej ilość oraz sposobu wyodrębnienia owych rzeczy od innych tego samego rodzaju. Co więcej, przedmiotem zastawu można obciążyć także zbiory rzeczy ruchomych lub praw, stanowiące całość gospodarczą, choćby jego skład by zmienny; wierzytelności; prawa na dobrach niematerialnych; prawa z papierów wartościowych
Zastawem rejestrowym nie mogą zostać obciążone:
- prawa mogące być przedmiotem hipoteki;
- wierzytelności na których ustanowiono hipotekę;
- statków morskich oraz statków w budowie mogących być przedmiotem hipoteki morskiej.
Przedmiotem zabezpieczenia zastawem rejestrowym może być tylko wierzytelność wyrażona w pieniądzu polskim lub walucie obcej. Warto także wspomnieć, że zastaw rejestrowy może zabezpieczać więcej niż jedną wierzytelność, o ile przysługują one temu samemu wierzycielowi.
Jak ustanowić zastaw rejestrowy i dlaczego forma umowy ma znaczenie?
Do ustanowienia zastawu rejestrowego niezbędne jest zawarcie umowy w formie pisemnej. Brak zachowanie wskazanej formy będzie skutkował nieważnością umowy (podpisanie skanu umowy zastawniczej przesłanej za pośrednictwem maila przez kontrahenta, będzie skutkować nieważnością takiej umowy). Poza formą, umowa zastawnicza musi zawierać elementy przedmiotowo istotne, tj.
- datę zawarcia umowy;
- imię i nazwisko (nazwę) oraz miejsce zamieszkania (siedzibę) i adres zastawnika, zastawcy oraz dłużnika, jeżeli nie jest on zastawcą;
- przedmiot zastawu w sposób odpowiadający jego właściwościom;
- wierzytelność zabezpieczoną zastawem – przez oznaczenie stosunku prawnego, z którego ta wierzytelność wynika lub może wynikać, oraz najwyższej sumy zabezpieczenia.
Brak dochowania ww. wymogów również będzie skutkował nieważnością umowy.
Zastaw jest także korzystny z punktu widzenia zastawcy (najczęściej dłużnik), albowiem mogą one pozostać w dalszym ciągu w jego posiadaniu. Dla dłużnika oznacza to dalszą możliwość korzystania z przedmiotu objętego zastawem, aż do wygaśnięcia zastawu lub zaspokojenia z niego przez wierzyciela. Oczywiście dalsze korzystanie przez zastawcę z przedmiotu zastawu rejestrowego nie oznacza dowolności, albowiem korzystanie zastawy musi być zgodne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy, a także zastawca powinien dbać o przedmiot, aby pozostał on wstanie nie gorszym niż wynikający z prawidłowego używania. Co więcej, zastawca powinien umożliwić zastawnikowi zbadanie stanu przedmiotu zastawu rejestrowego, w wyznaczonym stosownie terminie.
W odróżnieniu od zastawu normowanego na gruncie Kodeksu cywilnego, zastaw rejestrowy podlega ujawnieniu w jawnym rejestrze. Rejestr zastawów prowadzony jest prowadzony przez sądy rejonowe (sądy gospodarcze).
Podsumowanie
Zastaw rejestrowy stanowi formę zabezpieczenia umowy, która urealnia uzyskanie zaspokojenia przez wierzyciela, a z drugiej strony pozwala zastawcy na dalsze korzystanie z rzeczy. W kolejnych wpisach zostaną przedstawione pozostałe formy zabezpieczenia umowy.
