Praktyczny przewodnik dla przedsiębiorców – autorstwa adwokata Michała Kornasiewicza -Wspólnika Zarządzającego Kancelarii KPFiG
Z wyborem formy prowadzenia działalności jest jak z wyborem konstrukcji całego biznesu – zła decyzja na starcie może sporo kosztować. Przedsiębiorcy funkcjonują w niepewnym otoczeniu prawnym, przepisy zmieniają się szybciej niż pogoda w górach, a rządzący częściej chwalą się liczbą uchwalonych ustaw niż stabilnością prawa. Dlatego tak ważne jest, aby mieć pełną świadomość konsekwencji podejmowanych decyzji i wiedzieć, jaki wpływ będą one miały na biznes dziś, jutro i za kilka lat.
Rok 2026 nie jest tu wyjątkiem. Od 1 stycznia rośnie minimalne wynagrodzenie (do 4 806 zł brutto), a wraz z nim pełne składki ZUS i minimalna składka zdrowotna. Zmieniają się też limity przychodów dla ryczałtowców i małych podatników (2 mln euro to w 2026 r. 8 517 000 zł), obniżone zostają limity amortyzacji i leasingu samochodów osobowych (dla większości aut spalinowych limit kosztowy spada z 150 000 zł do 100 000 zł), a jednocześnie rośnie zwolnienie podmiotowe w VAT – z 200 000 zł do 240 000 zł. Dochodzi do tego obowiązkowy KSeF, który zmienia sposób wystawiania i otrzymywania faktur w większości firm (od 1 lutego 2026 r. dla firm o przychodach powyżej 200 mln zł,
od 1 kwietnia 2026 r. dla pozostałych podmiotów, a mikroprzedsiębiorcy, których miesięczny przychód nie przekracza 10 000 zł, wejdą do KSeF dopiero 1 stycznia 2027 r.).
Każdy przedsiębiorca powinien wiedzieć w jaki sposób są liczone jego składki i podatki, stąd postanowiłem przygotować praktyczne porównanie tego, jak wygląda opodatkowanie i oskładkowanie w 2026 roku w:
- jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG),
- spółce cywilnej (s.c.),
- spółce jawnej (sp.j.),
- spółce komandytowej (sp.k.),
- spółce z o.o. – w klasycznym CIT i w CIT estońskim.
Warto przypomnieć, że początek roku podatkowego to jedyny moment, kiedy możesz swobodnie zmienić formę opodatkowania swojej działalności.
Masz na to czas co do zasady do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnąłeś pierwszy przychód w danym roku podatkowym — najczęściej więc do 20 lutego.
Jeżeli przemyślisz swoją strategię wcześniej, możesz wejść w nowy rok z rozwiązaniem, które jest dla Ciebie najkorzystniejsze.
Jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG)
Najprostsza forma działalności – i jednocześnie najbardziej obciążona daninami publicznoprawnymi. Prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą, przedsiębiorca ma do wyboru trzy formy opodatkowania, a każda z nich wpływa nie tylko na wysokość podatku, lecz także na wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Podatek na skali podatkowej
Pierwszą i podstawową formą opodatkowania są zasady ogólne (skala podatkowa 12% / 32%). Co do zasady, osoba rozpoczynająca działalność jest opodatkowana według skali, o ile nie wybierze ryczałtu albo podatku liniowego.
Jeżeli przedsiębiorca rozlicza się według skali podatkowej, płaci:
- 12% podatek dochodowy od dochodu do 120 000 zł rocznie,
- 32% podatek dochodowy od nadwyżki ponad tę wartość,
- 4% daniny solidarnościowej od dochodu powyżej 1 000 000 zł,
- z uwzględnieniem kwoty wolnej 30 000 zł.
Składka zdrowotna na skali podatkowej
Składka zdrowotna na skali wynosi 9% dochodu i jest nieodliczalna od podatku. Minimalna wartość składki zdrowotnej to 432,54 zł (tyle zapłaci przedsiębiorca niezależnie od tego czy osiągnie dochód). To powoduje, że staje się ona trzecim, „ukrytym” podatkiem – niezależnie od tego, jak nazwie ją ustawodawca.
Drugą formą opodatkowania JDG jest podatek liniowy (19%)
Przy liniowym PIT przedsiębiorca płaci 19% podatku od dochodu, bez kwoty wolnej, z obowiązkiem zapłaty 4% daniny solidarnościowej po przekroczeniu 1 mln zł dochodu.
Składka zdrowotna
Składka wynosi 4,9% dochodu, ale jej maksymalna część (co roku ustalana na nowo) może być odliczona od podatku lub kosztów. Do wysokości limitu. Limit ten wynosi w 2026 r. 14 100 zł.
Trzecią formą opodatkowania JDG jest ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
To forma opodatkowania, która nie bierze pod uwagę kosztów, a więc jest korzystna tylko dla wybranych branż, w których nie ma zbyt wielu kosztów.
Podatnik płaci podatek od przychodu według jednej ze stawek wskazanych w art. 12 ustawy o ryczałcie. Stawki wahają się od 2% do 17%, w zależności od rodzaju usług lub działalności.
Lista jest długa – i ustawodawca co roku ją „udoskonala”. Dlatego kluczowe jest prawidłowe ustalenie PKWiU.
Limit przychodów
Ryczałt mogą stosować podatnicy, których przychody w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyły równowartości 2 000 000 euro. Po przeliczeniu według średniego kursu euro z pierwszego dnia roboczego października 2025 r., limit dla 2026 roku wynosi 8 517 000 zł.
Składka zdrowotna
Składka zdrowotna na ryczałcie jest zryczałtowana i zależy od przychodu rocznego:
- do 60 000 zł,
- od 60 000 zł do 300 000 zł,
- powyżej 300 000 zł.
Ważne: podatnik może odliczyć 50% składki zdrowotnej od przychodu, co realnie obniża opodatkowanie.
Wysokość składki zdrowotnej ryczałtowców na 2026 r. poznamy w drugiej połowie stycznia 2026 r., po ogłoszeniu przez GUS przeciętnego wynagrodzenia za IV kwartał 2025 r. – dopiero ta wartość pozwoli na ustawowe wyliczenie składki dla trzech progów przychodowych.
Składka zdrowotna w 2025 r. wynosiła:
- 461,66 zł., jeżeli przychód nie przekroczył 60 000 zł;
- 796,43 zł., jeżeli przychód przekroczył 60 000 zł, a nie przekroczył 300 000 zł;
- 1384,97 zł., jeżeli przychód przekroczył 300 000 zł.
Spółka cywilna (s.c.)
To wciąż nie jest spółka handlowa – to umowa między wspólnikami. Podatnikiem pozostaje każdy wspólnik, który rozlicza swoją część przychodów i kosztów. Wspólnicy mogą korzystać ze skali, liniówki lub ryczałtu – identycznie jak w JDG. Składki ZUS i zdrowotne płaci każdy wspólnik tak, jak osoba prowadząca jednoosobową działalność.
To najprostsza forma współpracy kilku przedsiębiorców, ale też najwrażliwsza prawnie – bo wszyscy odpowiadają solidarnie swoim majątkiem.
Spółka jawna (sp.j.)
Pod względem podatkowym spółka jawna działa jak s.c., z jednym wyjątkiem – może stać się podatnikiem CIT, jeżeli wśród wspólników znajdują się osoby prawne i nie zostaną spełnione obowiązki informacyjne.
Jeżeli wspólnikami są osoby fizyczne:
- spółka nie płaci CIT,
- a wspólnicy rozliczają się w PIT ze swojej części dochodu.
Składki ZUS i zdrowotne płacą wspólnicy – co do zasady w taki sam sposób jak przedsiębiorcy prowadzący JDG.
Spółka komandytowa (sp.k.)
Pomimo tego, że od 2021 r. spółki komandytowe stały się podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), to ciągle dla wielu przedsiębiorców spółka komandytowa może być sposobem na realne obniżenie danin publicznoprawnych w porównaniu do JDG.
Jedną z największych zalet spółki komandytowej jest to, że wspólnicy (osoby fizyczne) opłacają składkę zdrowotną w formie zryczałtowanej, a nie procentowej – jak w jednoosobowej działalności gospodarczej na zasadach ogólnych lub liniówce.
Obecnie składka ta wynosi 769,43 zł miesięcznie (na 2025 r.). Wysokość składki na 2026 r. poznamy w drugiej połowie stycznia, po ogłoszeniu przez GUS przeciętnego wynagrodzenia za IV kwartał 2025 r.
W praktyce oznacza to brak zależności składki od wysokości dochodu, łatwe planowanie kosztów, oszczędności sięgające kilku tysięcy złotych rocznie względem JDG.
Prowadzenie działalności w formie sp.k. wiąże się z tzw. podwójnym opodatkowaniem, czyli CIT płaci spółka, PIT płacą wspólnicy od wypłaconego zysku.
Na pierwszy rzut oka brzmi to mniej korzystnie niż JDG, ale kluczowa jest tu konstrukcja roli komplementariusza – dzięki której możliwe jest faktyczne obniżenie podatku.
Dlaczego w takim razie w sp.k. podatek może być niższy? Komplementariusz ma prawo odliczyć od swojego podatku PIT część CIT zapłaconego przez spółkę, proporcjonalnie do udziału w zysku. To ten mechanizm prowadzi do obniżenia efektywnego opodatkowania – nawet do około 17,3%.
Jakie są zatem korzyści spółki komandytowej? Niższa składka zdrowotna przy wyższych dochodach – składka jest stała, niezależna od dochodu. Brak daniny solidarnościowej – w sp.k. nie występuje dodatkowe 4% opodatkowanie dla dochodów powyżej 1 mln zł. Niższe opodatkowanie dochodu (dla małych podatników) – efektywna stawka spada z 19% do około 17,3%.
Składki ZUS a forma prowadzenia działalności
Niezależnie od różnic w opodatkowaniu poszczególnych form prowadzenia działalności, warto pamiętać o jednym każdy wspólnik będący osobą fizyczną płaci składki ZUS na ubezpieczenia społeczne, tak jak przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą.
Dotyczy to jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG), spółki cywilnej (s.c.), spółki jawnej (sp.j.), spółki komandytowej (sp.k.).
W każdym z tych przypadków wspólnik zapłaci składki społeczne w wysokości 1 926,76 zł miesięcznie (tzw. „duży ZUS”), o ile nie korzysta z ulg.
To oznacza, że niezależnie od wybranej formy opodatkowania (skala, liniowy, ryczałt), koszt obciążeń ZUS pozostaje taki sam – i dopiero po połączeniu go z podatkiem i składką zdrowotną możemy mówić o realnych różnicach w obciążeniach pomiędzy modelami działalności.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.)
Spółka z o.o. jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych – CIT. Stawki podatku wynoszą: 9% CIT dla małych podatników (dotyczy dochodów innych niż z zysków kapitałowych), 19% CIT dla pozostałych.
Składki ZUS wspólników spółki z o.o.
Tylko wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. jest traktowany jak przedsiębiorca, a co za tym idzie płaci pełne składki ZUS + zryczałtowaną składkę zdrowotną.
Wspólnicy wieloosobowej sp. z o.o. nie mają obowiązku ZUS z tytułu posiadania udziałów.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może prowadzić działalność w formie spółki z o.o. bez obowiązku opłacania składek ZUS – o ile jest co najmniej dwóch wspólników.
To jeden z powodów, dla których spółka z o.o. stała się tak popularną formą dla przedsiębiorców zmęczonych składką zdrowotną i „tradycyjnym” ZUS-em. Dodatkowo w spółce z o.o. możliwy jest wybór alternatywnej formy opodatkowania – ryczałt od dochodów spółek (tzw. „estoński CIT”).
Jeżeli Spółka wybierze opodatkowanie ryczałtem od dochodów spółek (tzw. „estoński CIT”), to co do zasady wystąpi brak bieżącego podatku od dochodu. W estońskim CIT nie rozlicza się „przychodów i kosztów” per transakcja. Zysk powiększa wynik i kapitały własne, ale nie jest opodatkowany do chwili wystąpienia zdarzenia opodatkowanego ryczałtem (np. wypłata dywidendy).
Jak wybrać optymalną formę prowadzenia działalności?
Wybór najlepszej formy opodatkowania to nie jest decyzja „na czuja”. To decyzja strategiczna – i aby ją podjąć, trzeba najpierw odpowiedzieć sobie na jedno kluczowe pytanie: co jest dla mnie najważniejsze jako przedsiębiorcy?
Jeżeli priorytetem jest bezpieczeństwo majątku prywatnego, wybór jest prosty spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. To model, który oddziela ryzyko biznesowe od życia osobistego i który pozwala budować firmę w stabilny, przewidywalny sposób.
Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na minimalnych obciążeniach publicznoprawnych, to również spółka z o.o. często będzie najbardziej efektywnym rozwiązaniem – przede wszystkim dlatego, że nie płacisz składki ZUS ani składki zdrowotnej, a opodatkowanie w spółce będącej małym podatnikiem jest niskie 9%, a wypłaty ze spółki można efektywnie zoptymalizować.
Z kolei przedsiębiorcy, którzy chcą konsumować większość zarobionych środków na bieżąco, powinni rozważyć formy, które umożliwiają szybki dostęp do pieniędzy – np. JDG na zasadach ogólnych, gdy dochód nie przekracza 120 000 zł rocznie, lub podatek liniowy, gdy zależy Ci na prostym modelu i pełnej dostępności środków, a zarabiasz więcej niż 120 000 zł.
Jeżeli Twoje koszty są minimalne, a działalność bezpieczna warto rozważyć ryczałt, gdzie brak kosztów uzyskania przychodu nie stanowi bariery, a stawka podatku jest wyjątkowo atrakcyjna.
Inaczej będzie wyglądać optymalna struktura, gdy planujesz sukcesję, sprzedaż przedsiębiorstwa, pozyskanie inwestorów, rozwój startupu, wejście w spółkę wieloosobową.
W takich sytuacjach znaczenie ma nie tylko podatek czy ZUS, ale cała struktura prawna biznesu – od zarządzania ryzykiem, przez ochronę majątku, aż po możliwości dalszego skalowania.
Dlatego nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla wszystkich. Optymalna forma prowadzenia działalności to taka, która jest najlepiej dopasowana do Twoich celów, stylu pracy i kierunku rozwoju firmy.
Jedno pozostaje jednak niezmienne, prowadzony biznes zawsze wiąże się z ryzykiem. To jego immanentna cecha. Dlatego tak ważne jest, aby Twoja działalność była przede wszystkim bezpieczna, a dopiero na drugim miejscu – efektywnie opodatkowana. Podatki zawsze można ułożyć w sposób, który będzie dla Ciebie jak najkorzystniejszy.
I w tym wspieram klientów każdego dnia. Możesz zawsze liczyć na pomoc moją i moich prawników – zarówno przy wyborze formy opodatkowania, jak i przy budowaniu bezpiecznej struktury Twojego biznesu.
