Kodeks postępowania cywilnego przewiduje różne środki zaskarżenia orzeczeń sądowych. Jednym z nich jest apelacja, która służy do zaskarżenia wyroku sądu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 367 § 2 k.p.c. apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, natomiast apelację od wyroku sądu okręgowego wydanego w pierwszej instancji rozpoznaje sąd apelacyjny.
Należy jednak pamiętać, że apelacja nie jest „dogrywką” pozwalającą bez ograniczeń przedstawiać nowe fakty i dowody. Stosownie do art. 368 § 1² k.p.c. strona, która je powołuje, powinna uprawdopodobnić, że nie mogła tego uczynić przed sądem pierwszej instancji albo że potrzeba ich powołania wynikła później. Ponadto, na podstawie art. 381 k.p.c., sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać wcześniej, chyba że potrzeba ich powołania wynikła później. Odrębną kwestią są granice rozpoznania apelacji: zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, a w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Ile wynosi termin do wniesienia apelacji?
Co do zasady strona zamierzająca zaskarżyć wyrok powinna najpierw złożyć wniosek o doręczenie odpisu wyroku z pisemnym uzasadnieniem. W typowej sytuacji wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku (art. 328 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 369 § 1 k.p.c. apelację wnosi się w terminie dwóch tygodni od doręczenia stronie skarżącej odpisu wyroku z uzasadnieniem. To doręczenie, a nie samo ogłoszenie wyroku, co do zasady rozpoczyna bieg terminu do wniesienia apelacji. Pisemne uzasadnienie pozwala stronie zapoznać się z motywami rozstrzygnięcia i odpowiednio sformułować zarzuty. Jeżeli apelacja nie zostanie skutecznie wniesiona w przewidzianym terminie, wyrok co do zasady uprawomocni się.
Ustawodawca przewidział również trzytygodniowy termin do wniesienia apelacji. Zgodnie z art. 369 § 1¹ k.p.c. ma on zastosowanie w przypadku przedłużenia terminu do sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku, a nie na skutek samego faktycznego opóźnienia w jego przygotowaniu. O trzytygodniowym terminie sąd zawiadamia stronę przy doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem. Jeżeli w zawiadomieniu termin ten wskazano błędnie, a strona się do niego zastosowała, apelację uważa się za wniesioną w terminie.
Gdzie wnieść apelację i jakie są skutki przekroczenia terminu?
Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok (art. 369 § 1 k.p.c.). Następnie sąd pierwszej instancji przekazuje apelację wraz z aktami sprawy sądowi drugiej instancji, zgodnie z zasadami określonymi w k.p.c. Rozwiązanie to porządkuje obieg akt między instancjami. Jednocześnie art. 369 § 3 k.p.c. chroni stronę przed negatywnymi skutkami omyłkowego skierowania apelacji bezpośrednio do sądu drugiej instancji. Terminy do wniesienia apelacji uważa się za zachowane także wtedy, gdy przed ich upływem strona złoży apelację w tym sądzie. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji zawiadamia sąd pierwszej instancji o wniesieniu apelacji i żąda przedstawienia akt sprawy.
Apelacja wniesiona po upływie ustawowego terminu co do zasady podlega odrzuceniu. Dlatego zarówno prawidłowe ustalenie początku biegu terminu, jak i skierowanie apelacji we właściwym czasie mają kluczowe znaczenie dla możliwości poddania wyroku kontroli instancyjnej.
Autorzy: Krzysztof Rycyk, Tomasz Fijał
